Oma vertelt…en luister je wel?

Leeft je oma nog? Of je opa? En heb je wel eens echt met ze gepraat. Niet de dagelijks koetjes en kalfjes over alledaagse beslommeringen, maar een echt gesprek over hoe hun leven er vroeger uitzag? Opa’s en oma’s vertellen heel vaak over vroeger. Alleen luister je niet altijd. En je stelt daardoor niet de goede vragen. Daar kom je pas achter als het te laat is. Het is net als een lijstje voor je verjaardag. De dag na je verjaardag weet je precies wat je had moeten vragen. Alleen bij familieherinneringen komt er soms geen tweede kans.

In mijn handen heb ik twee hele oude schriften. Een van de twee is een kampdagboek. En de ander is een kookboek. Beide geschreven door mijn oma toen ze tijdens de tweede wereldoorlog in Nederlands-Indië in kamp Ambarawa 6 zat. Ze vertelde er nooit echt wat over. Japan, het Jappenkamp en de Tweede Wereldoorlog waren als gespreksonderwerp taboe. Pas op het allerlaatst vertelde ze soms een heel klein beetje. Niet meer dan flarden.

Ik heb spijt dat ik niet goed heb geluisterd. Niet alleen voor mijzelf, maar ook voor mijn kinderen. Mijn oma vertegenwoordigde in haar eentje een groot deel van de geschiedenis van Nederland. Ze werd geboren in Nederlands-Indië en woonde er een groot deel van haar jeugd. Ze heeft de eerste en de tweede wereldoorlog meegemaakt. Ze weet hoe het was om niet te mogen trouwen met de man van wie zij hield. Ze reisde heel jong helemaal in haar eentje naar Indonesië om daar les te geven, haar familie achterlatend in Nederland. Ze maakte de eerste en tweede wereldoorlog mee. Ze kwam in de tweede wereldoorlog in een jappenkamp. Ze verloor in diezelfde oorlog haar vader die werd geëxecuteerd door de duitsers, en haar broer die omkwam bij de slag om de Javazee. Ze werd na de oorlog gerepatrieerd naar Nederland en daar met de nek aangekeken. Ze keerde terug naar Indië en moest uiteindelijk vluchten tijdens de onafhankelijkheidsstrijd. Ze kreeg vier kinderen, die ze opvoedde in jaren vijftig en zestig. Ze verloor haar man vlak na haar zestigste en kreeg daarna een nieuwe vriend. Ze kreeg acht kleinkinderen en maakte vijf achterkleinkinderen bewust mee. Ze werd uiteindelijk 94 jaar.

Ik weet heel veel van haar, maar ook weer heel weinig. Had ze een lievelingskleur? Was er muziek waar ze weemoedig van werd? Wie was die man met wie ze niet mocht omgaan en waarom eigenlijk niet? Waarom mocht ze niet studeren, en haar broers wel? Waarom legde ze zich daar bij neer? Waar was ze toen ze hoorde dat haar vader en broer de oorlog niet hadden overleefd? Hoe heeft ze dat kunnen verwerken? Wat is het ergste dat ze ooit heeft meegemaakt? En wat is het mooiste? Hoe is het om zo oud te worden? Wanneer was ze het meest gelukkig? Hoe was het om in de jaren vijftig in Nederland te zijn? Hoe vond ze het om niet te werken en grotendeels alleen verantwoordelijk te zijn voor de opvoeding van de kinderen? Wat zou ze anders hebben gedaan als ze weer mocht kiezen? Hoe is het om je kinderen en kleinkinderen volwassen te zien worden? Hoe voelt het om achterkleinkinderen te krijgen? Wat zou je je achterkleinkinderen het liefste mee willen geven?

Ooit was ik van plan om al deze vragen te stellen en ze op film vast te leggen. Maar dat is nooit gebeurd. Eerlijk is eerlijk, oma vond het vreselijk om op de foto te staan, laat staan dat ze op film wilde. Maar het was zo mooi geweest om haar te zien vertellen over vroeger. Ik ben een van die mensen die er van overtuigd is dat mensen moeten weten waar ze vandaan komen. Jouw familie, dat ben jij, en dat is iets om trots op te zijn. En straks is er niemand meer die kan vertellen hoe geweldig het was om met blote voeten naar school te gaan en maïskolven van de grill te eten. Of om te vertellen hoe vreselijk het was om terug te komen in Nederland na de oorlog, in een koud en onvriendelijk land.

Ik hoop een aantal antwoorden in de twee boekjes te vinden. Die zijn een beetje mijn tweede kans. Stel je vragen op tijd, en legt het vast als het even kan. Die kans krijg je later nooit meer. En voor het familiearchief is het prachtig!

7 Reacties op “Oma vertelt…en luister je wel?

  1. Goh, wat een heftig verhaal zeg. Wel goed dat ze het e.e.a. heeft bijgehouden in een dagboek.
    Ik heb wel eens wat verhalen gehoord van mijn oma´s en opa. Op hele jonge leeftijd vind je dat leuk, daarna een tijdje niet meer, en nu vind je het ook weer interessant. Inmiddels heb ik nog een oma over en een opa die helaas wartaal uitslaat.
    Ook is er een stamboom, die een heel eind teruggaat. Dat is ook bijster interessant. Je moet het dan alleen zonder de verhalen erbij doen.

    • Die stamboom is er geloof ik ook wel ergens, ik moet het eens aan mijn moeder vragen. Leuk dat je die hebt! En je hebt helemaal gelijk hoor, als je heel klein bent vind je de verhalen leuk,dan een tijd niet, en dan weer wel. Zo gaat het nou eenmaal.

  2. Ik had heel veel herkenning in je verhaal.
    Toen mijn vader begin dit jaar plots kwam te overlijden heb ik mij verdiept in het leven van mijn familie. Mijn opa en oma die uit Indonesie kwamen. Ik wist na genoeg niets van ze. Mijn tante, de oudste van de familie uit een gezin van negen, weet nog heel veel van de tijd in Indonesie en alle geboortes van haar broertjes en zusjes. Samen met haar ben ik dat in een verhaal aan het gieten.

    Hierdoor ben ik mij wel bewust geworden dat ik, net als jij, heel veel vragen hebt voor mijn opa en mijn oma. Maar ook voor mijn eigen vader. Helaas krijg ik niet meer de kans om dit over te mogen doen.

    • Gelukkig dat je tante nog leeft, misschien dat via haar toch een groot deel te reconstrueren is. Ik vind het fijn om te horen dat het voor jou een herkenbaar verhaal is. Ik heb nog steeds spijt dat ik niet meer gevraagd heb of beter heb opgelet, maar ja soms is het leven zo. Ik vind het ongelooflijk als ik lees wat voor een leven mijn oma daar had, wat een wereld van verschil. Ik ben heel benieuwd hoe jouw speurtocht uitpakt! Hoor er graag nog wat over terug!

  3. Wat een mooi geschreven stukje. En wat bijzonder, die boekjes op de foto! Ik herken wat je schrijft. Helaas waren mijn opa’s en oma’s overleden toen ik nog jong was. Te jong om over zulke dingen te praten toen. Vooral met mijn ene opa aan mijn moeders kant zou ik zo graag willen praten, van hem zelf horen hoe hij de oorlog heeft beleefd…

    • Ha Sanne, ik vind het leuk om te horen dat je het herkenbaar vindt. Wat jammer dat je opa’s en oma’s al vroeg zijn overleden. Dat geldt voor mij ook een beetje. Ik heb maar een oma echt bewust meegemaakt. De andere drie zijn overleden voor ik zes was. Helaas…

  4. Hoi Eva, ik was even terug aan het lezen in jouw blogs en kwam zo ook bij ‘oma verteld’. Wat mooi dat je de schriftjes van je oma hebt en wat een prachtige foto’s. Ook ik ben te laat met het stellen van vragen aan mijn oma. En er zijn inderdaad momenten dat ik spijt heb dat ik bepaalde momenten niet aangegrepen heb om ze te stellen of het moment zelf meer gekoesterd heb. Maar bijzonder is het om ouder te worden en mijn oma te zien in mijn ouders en in mijzelf en weten dat ze op deze manier nog steeds erg dichtbij zijn.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s